BİR BARDAKLA İNŞA EDİLEN BENLİKLER

Uzman Psikolog Dr. Tugay YAZGAN

tyazgan@haberhayat.net

Tüketim, Simgeler ve Genç Kimliği Üzerine Sosyolojik Bir Okuma:

Günümüz gençliği için kahve, yalnızca kafein ihtiyacını karşılayan bir içecek olmaktan çıkmış durumda. Kamusal alanda taşınan bardaklar, sosyal medyada paylaşılan kahve görselleri ve belirli tüketim ritüelleri, bireyin kendini ifade etme biçimlerinden biri haline geldi. Bu durum, tüketim nesnelerinin kimlik inşasında üstlendiği sembolik role işaret ediyor.

Sosyolojik açıdan bakıldığında, modern toplumlarda kimlik artık yalnızca meslek, aile ya da sınıfsal konum üzerinden kurulmuyor; bireyin ne tükettiği, nasıl tükettiği ve bunu ne ölçüde görünür kıldığı da belirleyici hale geliyor. Kahve bu bağlamda, özellikle genç yetişkinler için bir yaşam tarzı göstergesi olarak işlev görüyor.

Buradaki mesele kahvenin kendisi değil, ona yüklenen anlam…
Tüketim, bireye ait olduğu gruba dair hızlı ve zahmetsiz sinyaller verir: Şehirli olmak, üretken görünmek, modern ve sosyal bir hayat sürmek. Bu semboller, bireyin kimlik arayışını geçici olarak yatıştırabilir; ancak aynı zamanda kimliğin dışsal göstergelere bağımlı hale gelmesine de neden olabilir.

Akademik literatürde bu durum, kimliğin “tüketim yoluyla performe edilmesi” olarak ele alınır. Birey, kim olduğunu olmaktan çok, kim gibi göründüğünü yönetir. Bu noktada kritik soru şudur:
Tüketim nesnesi kimliği destekleyen bir araç mıdır, yoksa kimliğin yerine geçen bir ikame mi?
Marka isimleri silindiğinde, bardak sıradanlaştığında ya da tüketim görünmez hale geldiğinde, kimlik de anlam kaybına uğruyorsa; burada güçlü bir benlikten değil, sembollere yaslanan kırılgan bir aidiyetten söz etmek gerekir. Oysa kalıcı kimlik, tüketilen nesnelerden çok; değerler, tutarlılık ve süreklilik üzerinden inşa edilir.

Kahve elbette bir tercih, bir keyif ve bir sosyalleşme aracıdır. Ancak sosyolojik açıdan bakıldığında asıl önemli olan, bu tercihin bireyin kimliğini ne ölçüde tanımladığıdır. Kimlik, elde taşınan bir bardakta değil; bardak masaya bırakıldığında da varlığını sürdürebilen anlamlarda şekillenir.
Kahve güzel, ritüeli keyifli. Ama kimlik, yudumla değil; değerle, duruşla ve süreklilikle oluşuyor.
Geriye şu soru kalıyor: Kahveyi mi seviyoruz, yoksa onun bize sunduğu hikayeyi mi?