DR. CAN CANVER TARİHE IŞIK TUTUYOR

DR. CAN CANVER

cancanver7@gmail.com

EREĞLİ’NİN KAYABAŞI VE KİRMANLI MAHALLESİNDE TESCİLLENMİŞ KÜLTÜR VARLIKLARIMIZ

Sur içi Ereğli’mizin bugün ayakta kalabilen sayılı eski sivil mimari örneklerini de barındıran, kentin en eski mahallesi olan Kirmanlı Mahallesi ve Kayabaşı mevkiinde yer alan kültür varlıklarımız da sevindiricidir ki; Avrupa Konseyi Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Envanteri ve Türkiye Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından tescillenerek koruma altına alınmışlardır.

Dikili yokuşunun Kayabaşı’na sapan sokağın köşesinde yer alan ve halk arasında Herakles Sarayı denilen Hellenistik-Roma ve Bizans dönemi yapı kalıntısı ve çevresi 3.derece arkeolojik sit alanı kapsamındadır.

Bu alanda Herakles Sarayı, Çelikel Cami ve meydanı, eski hapishane ve karakol binası kalıntıları, Ereğli’mizin ressamı Osman Zeki Oral’a ait iki ev, Kent Müzesi, Terzi Baba Türbesi, Kirmanlı Cami gibi tarihi değerlere ev sahipliği yapmaktadır. Bu mekan Ereğli’mizin bir Odunpazarı, bir Cumalıkızık’ı, bir Taraklı’sı olarak Ereğli turizmine neden kazandırılmasın? ( Tescil Kararı : KTVKK : 17.10.1989/926 )

Herakles Sarayı, Roma dönemine ait olup Akarca Mahallesi Dikili Caddesi Pafta : 40, Ada : 207, Parsel : 17’de yer almaktadır. İki cephedeki kalıntılar dışında tamamen yıkılmıştır. İri kesme taş bloklarla ve itinalı bir işçilikle inşa edilmiş antik bir anıt konumundadır. Düzgün duvarlarından başka toprak üstünde başka bir emaresi yoktur. Ancak yıllarca bahçe olarak kullanılan toprak örtüsünde yapılacak kazı gün ışığına yeni değerler çıkaracak mı, başlanmadan bilinmez…

Günümüz şehir lokali ve misafirhanesi anlamında düşünebileceğimiz Roma dönemi antik Herakleia Pontika yerleşimine ait bir kamu binası olduğu sanılmaktadır. Korunma derecesi, 1.derece arkeolojik sit alanı statüsündedir. ( Tescil Kararı : Ankara GEEAYK : 08.05.1981/2905, Revizyon : GEEAYK : 09.09.1982/3791, Ankara TKTVYK : 13.03.1986/2129, TKTVYK : 02.07.1987/3441, Ankara KTVKK : 05.02.1988/52, KTVKK : 17.10.1989/926 )

Kirmanlı ( Zungur ) Mahallesi’nde yer alan Kaletepe, Heraklea Pontika’nın Akropol’üdür. Tepenin sırtındaki bu alan kuzeye doğru hafifçe yükselerek deniz seviyesinden 150-160 m. yüksekliğe ulaşmıştır. Bu tepede MÖ 4.yz.da Klearchos tarafından antik kentin ilk akropolü kurulmuştur. Avusturyalı arkeolog Hophner’in kitabından burada saray kalıntısı, Herakles tapınağı, şehir meclisi Boutoleum, tepenin Roma döneminde kente ilave edilen kısmına       ( bugünkü Kadıtarlası-Yenimahalle ) bakan yamacında Roma amfitiyatrosunun varlığını anlıyoruz. Tepenin en dik yükseltisinde Bizans kalesi yer almaktadır. Kale içinde bir sarnıç bulunmaktadır. Kale duvarlarının içi su altında sertleşen kırmızı renkli hidrolik bir harçla kaplıdır. Akropol bugün 1.derece arkeolojik sit alanı statüsündedir. ( Tescil Kararı : GEEAYK: 14.11.1981/3241, Revizyon : GEEAYK : 09.09.1982/3791, Ankara KTVKK : 02.07.1987/3441)

Kirmanlı Mahallesi’nde bulunan sarnıç yapısı da Ankara KTVKK’nın 17.10.1989/924 sayılı kararıyla tescillenmiştir. Tescil tarihinden sonra mahalle sakinleri için tehlike arzettiği için üstü taş ve asfaltla kapatılmıştır. Yüzeyden bakıldığında hiçbir emare yoktur.

Kayabaşı İlköğretim Okulunun bitişiğinde ve kuzeyinde yer alan Roma dönemine ait su sarnıcı; Pafta : 39, Ada : 237, Parsel : 10’da belirlenmiştir. Daha önceleri yalnızca ağzı kısmı görünen sarnıcın 1989 yılında Müze Müdürlüğü tarafından yapılan kazılar sırasında kalker taşından yapıldığı belirlenmiştir. Bu kazılar sırasında sarnıcın içinde su olduğu görülmüştür. Bugün tamamı toprak altındadır. ( Tescil Kararı : Ankara KTVKK : 23.09.1988/446 )