GEÇİM DERDİ İLE GELECEK HAYALİ AYNI EVDE YAŞAYABİLİR Mİ?

Uzman Psikolog Dr. Tugay YAZGAN

tyazgan@haberhayat.net

Bir ev düşünün…
Mutfakta ay sonuna kadar yetmesi gereken bir bütçe hesaplanıyor. Salonda ise üniversite hayali kuran bir genç, bilgisayar ekranına bakarak geleceğini inşa etmeye çalışıyor. Aynı evin içinde iki görünmez misafir yaşıyor: Geçim derdi ve gelecek hayali.

Peki bu iki misafir gerçekten aynı çatı altında uzun süre yaşayabilir mi?
İnsan psikolojisi, yalnızca bugünü değil yarını da yaşayabilen tek sistemdir. Bugün karnımızı doyururken, on yıl sonrasını düşünebiliriz. Fakat temel ihtiyaçlar sürekli tehdit altındaysa zihin geleceği inşa etmek yerine bugünü kurtarmaya odaklanır. Psikolojide buna “Kıtlık zihniyeti” denir. Sürekli eksiklik hissi yaşayan birey, zamanını ve enerjisini büyük hedeflere değil, günlük sorunlara harcar.
Bu durum sadece ekonomik değildir; bilişseldir.

Geçim kaygısı, insanın zihinsel kapasitesinden sessizce pay almaya başlar. Hangi faturanın önce ödeneceği, hangi masrafın erteleneceği, ay sonunun nasıl getirileceği gibi sorular, beynin problem çözme gücünü tüketir. Böylece gelecek planları birer hedef olmaktan çıkıp lüks bir hayale dönüşebilir.

Sosyolojik açıdan bakıldığında ise mesele yalnızca bireyin değil, toplumun geleceğidir. Çünkü geleceğe yatırım yapamayan insanlar, çocuklarına da umut aktarmakta zorlanır. Hayal kuramayan aileler, risk almaktan kaçınır; girişimcilik azalır, üretkenlik düşer, yenilik korkutucu hale gelir. Toplum yavaş yavaş “Nasıl ilerleriz?” sorusundan “Nasıl idare ederiz?” sorusuna geçer.
İşte en büyük kırılma tam da burada yaşanır.

Bir ülke, sadece ekonomik verilerle değil, vatandaşlarının gelecek hayalleri ile de güçlenir. İnsanlar yarına inanıyorsa fedakarlık yapar, yatırım yapar, eğitim alır, üretir. Yarına güven duymuyorsa ise bugünü tüketmeye başlar. Çünkü belirsizlik, tasarrufu değil, anlık yaşamayı teşvik eder.
Umudun insan yaşamındaki yeri nedir sorusu “Yaşamak için bir nedeni olan kişi, hemen her nasıla katlanabilir.” Olarak cevaplanabilir.

Ancak burada ince bir ayrım vardır. İnsan yalnızca neden ile değil, o nedenin gerçekleşeceğine dair inançla da yaşar. Eğer umut tamamen kaybolursa, hedeflerin yerini sadece zorunluluklar alır.
Bugün birçok ailede çocukların hayalleri ile ebeveynlerin hesap makinesi aynı masanın üzerindedir. Biri geleceği çizerken diğeri bugünü kurtarmaya çalışır. Aslında bu iki tablo birbirinin rakibi değildir. Sorun, birinin diğerini tamamen susturmasıdır.

Geçim derdi elbette hayatın gerçeğidir. Kimse ekonomik sıkıntıları romantikleştiremez. Ancak toplumların ilerlemesini sağlayan şey, yalnızca bugünü yönetebilmek değil, yarını da hayal edebilmektir. Çünkü insanı diğer canlılardan ayıran en önemli özelliklerden biri, henüz var olmayan bir geleceği zihninde kurabilmesidir.
Asıl yoksulluk, cebimizdeki eksiklikten önce hayallerimizin küçülmesidir. Gelir düzeyi düşebilir, ekonomik krizler yaşanabilir, şartlar ağırlaşabilir, tarih bu tür olayların sayısız örneği ile dolu… Ama bir toplum geleceğine olan inancını kaybettiğinde, kaybedilen yalnızca para olmaz; cesaret, üretkenlik ve ortak gelecek duygusu da kaybolur.

Sonuç olarak, geçim derdi ile gelecek hayali aynı evde yaşayabilir. Ancak bunun için umut, o evden taşınmamalıdır. Umut; boş bir iyimserlik değil, insanın yarına uzanan en güçlü psikolojik sermayesidir. O sermaye tükendiğinde, en büyük ekonomik kayıp bile onun kadar ağır olmayabilir.

Ne dersiniz, ay sonunu nasıl getireceğimizden önce, gelecek yılları nasıl kuracağımızı konuşabilecek miyiz?