HERAKLEİA PONTİKA’YA GELEN HEKİM VE FİLOZOFLAR

DR. CAN CANVER

cancanver7@gmail.com

MÖ 550’li yıllarda kuruluşundan Roma hakimiyetine girişine, ardından Bizans yönetiminin egemen oluşuna dek, Herakleia Pontika’ya birçok bilim adamı ziyaret etmiştir. Bu kişiler kente gelerek meslektaşları ile bilgi alışverişinde bulunmuşlar, mesleki bilgi ve becerilerini aktarmışlardır.

Bunlardan hekim ve astronomi bilgini olan Herophilos, Asklepiades ( d. İzmit, MÖ 335 ) ailesinden olup ilk otopsiyi yapan hekim olarak bilinir. Söylentiye göre Ptolemaisos’un kendisine gönderdiği suçlular üzerinde deneylere girişmiştir. İskenderiye Okulu’ndan ve rakibi Erasisttaros ile anatominin kurucularındandır. Kafa sinüslerinin, Herophilos cenderesi denen arka kavşağını bulmuştur. Gözün çeşitli bölümlerini, karaciğeri, döl yatağı borularını tanımladı. Hilus damarlarını buldu. Oniki parmak barsağına, dil kemiğine ve akciğer toplardamarlarına adlarını veren odur. Nabzın kalp atışıyla eşzamanlı olduğunu açıklayan kişidir.

Eflatun’un öğrencisi Yunan filozofu Syrakusai’li Hermodoros da Herakleia Pontika’ya gelen bilim adamlarındandır. Akademia’ya öğretmen olmuştur. Herakleides Pontikos’un arkadaşıdır. Eflatun’un öğretisi üzerine bir kitap yazmıştır.

Khalkhedon ( Kadıköy )’lu Thrasymakhos, kentimize gelen bir diğer Yunan sofisti ve belagatçısıdır. MÖ V.yz. sonlarında Atina’da ders vermiştir. ‘Devlet’ adlı eserde Sokrates’in sohbet ettiği kişilerden biridir. Hitabetle ilgili eserleri kaybolmuştur. Borgias okulunun çok şatafatlı üslubuna tepki olarak ılımlı üslubun ilk örneklerini vermiştir.

Yunan retorikçisi Themistios ( Paphlagonia, 317-İstanbul, 388 ), İmparator Konstantinus II. (Ankara, 350) tarafından 350 yılında İstanbul’daki üniversiteye çağrıldı. 355’te senatör, üç yıl sonra 358-359 yıllarında prokonsül oldu. İmparator Julianus ile yakınlık kurdu. Theodosius, Themistos’u vali tayin etti ve oğlu Arcadius’un eğitimiyle görevlendirdi. Themistos’tan, ‘Aristoteles Üstüne Açıklamalar’ ve 35 söylev kalmıştır. ‘Söylev’lerinin 20’si tarihi yönden ilgi çekicidir. Themistos’a hem paganlar ve hem de Hıristiyanlar saygı göstermiştir.

Pyrrhos’un Teselya’lı bakanı Kineas ( ö. MÖ 277 ) ünlü bir diplomat ve hatipti. Çağdaşları onu hitabette Demostheres ile bir tutarlardı. Herakleia savaşından sonra Roma’ya gönderildi. Senato’ya İtalya’daki Yunanlılar’a hürriyet tanınması şartıyla barış teklif etti. Görevinde başarılı olamadı ama Roma halkına kendini sevdirmeyi bildi. Bilge bir kişi olan Kineas, Pyrrhos’un iddialı tasarılarını her zaman desteklemedi hatta onu İtalya seferinden vazgeçirmeye bile çalıştı.

Bithynia’lı Theodosios, MÖ II.yz.da yaşamış astronomi bilgini ve matematikçisidir. Üç değerli eser bıraktı : Küre üzerine çizilmiş çeşitli dairelerin en basit özelliklerini anlattığı küre geometrisiyle ilgili Peri Sphenkon ( Küreler Üstüne ), Peri Hemeron kai Nykton               ( Günler ve Geceler Üstüne ) ( 2 cilt ) ve yükselti değişikliklerine göre göğün görüş uzaklığı değişimlerini inceleyen Peri Oikeson…