KDZ EREĞLİSİ ŞEHİR MERKEZİNDE TESCİLLİ KÜLTÜR VARLIKLARIMIZ

DR. CAN CANVER

cancanver7@gmail.com

Avrupa Konseyi Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma envanteri ve Türkiye Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından tescillenerek koruma altına alınmış kültür varlıklarımız, Ereğli’mizin önemli zenginlikleri olarak gelecek kuşaklara aktarılmayı hak etmektedirler.

Kdz Ereğli Tarih, Doğa ve Kültürünü Yaşatma Derneği’nin yazdığı Akheron Vadisi Projesi ve geçmiş dönem Zonguldak Milletvekilimiz Boray Baycık’ın, Turizm Bakanlığı nezdinde başvuru ve girişimleri sonucu 2000-2002 yıllarında yapılan kamulaştırma, temizlik, bakım ve aydınlatma çalışmalarından sonra ziyarete açılarak örenyeri statüsüne kavuşturulan Cehennemağzı Mağaraları üç adet olup, Kilise, Cehennemağzı ve Ayazma Mağaraları olarak nitelendirilmektedir. Mağaralar Roma ve Bizans dönemlerinde kullanılmışlardır. Mağaralar 1.derece arkeolojik ve doğal sit alanı statüsünde olup Ereğli Müzesi’nin denetimi altındadır. ( Tescil Kararı : Ankara KTVKK : 13-14.03.1986/2131 )

Kentimizin Süleymanlar Mahallesi İstasyon mevkiinde, Kemer yolu kenarında toprak altında bulunan Akheron Vadisi Nekropolü, Heraklea Pontika’nın Roma döneminde oluşturulan ölü gömme alanıdır. Ereğli Müze Müdürlüğü tarafından yüzey kazıları yapılmıştır. ( Tescil Kararı : Ankara KTVKK : 15.07.1996/4778 )

Yine Süleymanlar Mahallesi Pafta : 1, Ada : 105, Parsel : 65’te yer alan Hellenistik döneme ait Heeron; 1994 yılında yol yapımı çalışması sırasında ortaya çıkan ve seramik atölyesi olduğu kanaatine varılan antik işlik alanıdır. 1.derece arkeolojik sit alanı kapsamına alınmıştır. ( Tescil Kararı : Ankara KTVKK : 15.07.1996/4779 )

Hellenistik döneme tarihlendirilen Çeştepe Fener Kulesi, Bababurnu’nu denize uzatan Çeştepe Köyü’nde, Pafta : 1, Ada : 105, Parsel : 65’te yer almaktadır. Antik dönemde yapılmış bir fener kulesi ve altında bir tümülüsten oluşmaktadır. Kule 3.25X3.25 m. boyutlu bir temel üzerinde yükselmektedir. 10 m. yükseklikte olan kule kesme taş ve tuğladan inşa edilmiştir. Yıllar önce Londra’da British Museum’u gezerken  Herakleia Pontika sikkelerini gördüğümde ne kadar heyecanlandığımı, sikkelerin arka yüzünde üç katlı fener kulesini fark ettiğimde duyduğum hayretimi dün gibi hatırlarım. Benim kentim neymiş, dünyaya kendini kabul ettirmiş ifadem kulaklarımda tekrarlanmaktadır. Kulenin altında 1980’li yıllarda açılmış Roma dönemine ait bir Tümülüs bulunmaktadır. Mezar odası ve kesme taş blokları sağlam ve ayaktadır.

Kentimizin Müftü Mahallesi’nde bulunan Göztepe Nekropolü, Roma-Bizans ve İslami döneme ait 1.derece arkeolojik ve doğal sit alanıdır. Tepe üstünde İslami döneme ait mezarlık, tepenin doğusunda Herakleia Pontika’ya ait nekropol alanı yer almaktadır. Bu nekropol alanında Göztepe köprüsü açılırken yapılan hafriyat arasından ünlü mim sanatçısı Krispos’un anıt mezarının çıkarılışına gözlerimle tanıklık ettiğimi hatırlıyorum. ( Tescil Kararı : Ankara KTVKK : 13.12.1998/600, Revizyon : Ankara KTVKK : 14.04.1992/2314 )

Herakleia Pontika’nın Hellenistik-Roma ve Bizans dönemina ait surları ve antik duvarları da 1.derece arkeolojik sit alanı statüsünde tescillendirilmiştir. Günümüzde modern yapılar arasında kalan sur kalıntıları Orhanlar, Akarca, kirmanlı ve Yenimahalle bölgelerinde yükseliyorlar. Yer yer kısa taş duvarlar ve burçlar şeklinde korunmuştur. ( Tescil Kararı : Ankara GEEAYK : 09.09.1982/3791, Revizyon : Ankara TKTVYK : 02.07.1987/3441, Ankara KTVKK : 17.10.1989/926, KTVKK : 11.06.1990/1252, Karabük KTVKK : 20.07.2007/602 )

Bugün Kız Meslek Lisesi yanında kalan; Pafta : 36, Ada : 64, Parsel : 33’e işaretlenmiş Geç Roma dönemine ait taban mozayiği, oldukça fazla tahrip olmuştur. Döşeme mozayiği üslubuna göre Erken Hıristiyanlık dönemine ( MS IV. yz ) tarihlendirilmiştir. Motifleri geometrik olup kenar bordürleri ise bitki bezemelidir. 1990 yılında kurtarma kazısı yapılan mozayik bugün üzeri kapatılarak korunmaktadır. ( Tescil Kararı : KTVKK : 18.10.1991/2017 )