logo

KSENEPHON VE ONBİNLERİN DÖNÜŞÜ

DR. CAN CANVER

DR. CAN CANVER
cancanver7@gmail.com
KSENEPHON VE ONBİNLERİN DÖNÜŞÜ

Ksenephon ( d. MÖ 431-ö. MÖ 350’den kısa bir süre önce ), Attika’lı bir Yunan tarihçisi olup Anabasis ( Onbinlerin Dönüşü ) adlı yapıtıyla tanınır. Anlatım biçiminden dolayı Antik Çağ’da çok tutulan bu eser, Latin edebiyatı üzerinde de büyük bir etki bırakmıştır.

Varlıklı bir Atinalı aileden gelen Ksenephon, Atina ve Sparta arasındaki Peleponnessos Savaşı ( MÖ 431-404 )’nın karışık ortamında yetişmiştir. Sokrates’in yanında öğrenim gördü. Dolayısıyla aşırı demokratik yönetime karşı eleştirel bir tutum takındı. MÖ 401’de Atina’da demokrasinin yeniden kurulması üzerine, ülke dışına çıkmayı tercih etti. Sokrates’in MÖ 399’da ölüme mahkum edilmesiyle demokrasiye olan nefreti daha da arttı. Birkaç yıl sonra da vatan haini olarak sürgün edildi.

Ksenephon’un yaşamının en önemli dönemini, Yunanlı paralı askerlerle birlikte Pers İmparatoru Kyros’un hizmetine girdikten sonra geçirdiği serüvenler oluşturur. Paralı askerliği Kyros’un ölümüne değin sürdüren Ksenephon, daha sonra ‘Onbinler’in komutanlığına getirildi. Bu Yunan çapulcu kuvveti Doğu Anadolu ve Kafkasya’da sürekli çarpışarak yol aldı ve sonunda MÖ 400’ün başlarında Trapezus ( Trabzon )’a ulaştı.

Anabasis ( Onbinlerin Dönüşü ), Ksenephon’un ünlü düzyazı yapıtıdır. II. Artakserkses’i devirmek Pers tahtını ele geçirmeye çalışan genç Kyros için savaşan Yunanlı paralı askerlerin öyküsünü anlatır. Kyros’un Kunaksa Savaşı ( MÖ 401 )’nda uğradığı yenilgiden sonra, paralı askerlerin Babil yakınlarından Karadeniz’e kadar süren uzun yürüyüşünü de kapsar. Orduyu daha önce er olarak katılmış olmasına karşın yürüyüşün başında komutanlığa seçilen Ksenephon, becerikli ve cesaretli yönetimiyle yürüyüşün başarıyla tamamlanmasında önemli rol oynamıştır.

Onbinler dağınık vaziyette, bir bölümü deniz, bir kısmı kara yoluyla, Trabzon’dan önce Sinope’ye, oradan da Herakleia Pontika’ya ulaşmışlardır. Herakleia’lılar başta onlara yakınlık gösterip yardımcı olmuşlarsa da, Onbinler’in ardı kesilmeyen talepleri karşısında kent kapılarını kapatıp savaş düzeni alınca Onbinler kentten ayrılmak zorunda kalmışlar, Herakleia Pontika’lılar da büyük bir gailden kurtulmuşlardır.

Peleponnesos’taki Skillos’ta MÖ 386’dan hemen sonra yazılan ilk bölüm, canlı ve ayrıntılı bir anlatımı içerir. Bu bölümü Syrakusa’lı Themistokles takma adıyla yayımlanan Ksenephon’un MÖ 377’de kaleme aldığı ikinci bölüme kendini savunma kaygısı egemendir. İkinci bölümün bu özelliğine bakılarak, olaya ilişkin bir başka yapıta yanıt vermek için yazıldığı sanılmaktadır.

Anabasis adlı yapıtının temelini oluşturan bu serüven genç yaşta ün kazanarak zenginleşmesini sağladı. Ksenephon, bundan sonra da paralı askerlikten vazgeçmeyerek Bulgaristan’da Trakyalı bir hükümdarın yanında Anadolu’da Sparta’lıların hizmetine girmiştir. MÖ 396’dan 394’e dek Persler’le karşı yürütülen savaşlara katıldı ve büyük hayranlık duyduğu Isparta Tiranı II. Agesilaos’un hizmetinde bulundu. Bundan ötürü Atina’lılar tarafından hain ilan edilip sürüldü. Ksenephon bundan sonra Sparta’ya ve tiranlığa daha da bağlandı. Daha sonraki yıllarda Atina ile Isparta’nın ittifak kurması sonucu sürgün cezası kaldırıldı, Atina’da eski günlerine kavuştu ancak demokrasi karşıtı görüşleri değişmedi. Tarihsel kaynaklarda çok yakışıklı olduğu belirtilen Ksenephon’un iki mermer büstü günümüze ulaşmıştır.

Ayrıntılı betimlemeleriyle yetkin bir anlatım biçimine ulaşan Anabasis’te yer alan kugusal konuşmalar yapmacık bir hava taşır. Tehlikeden ve yeni şeyler keşfetmekten hoşlanan, atılgan, duyarlı ve biraz romantik bir gencin bakış açısıyla aktarılan anılar yer yer okuyucuda silinmez izler bırakır.

Ksenephon’un Peri hippikes ( Binicilik Üzerine ), Hipparkhikos ( Süvari Subayı ), Kynegetikos ( Avcılık Üzerine ), Apologia Sokratous ( Şölen ve Sokrates’in Savunması ), To Symposion ( Şölen ), Apomnemoneumata Sokratous ( Sokrates’ten Anılar ), Oikonomikos        ( İktisat Üzerine ), Hellenika ( Yunan Tarihi ), Lakedaimonion politeia ( Lakedomonyalar ve Atina Cumhuriyeti ), Agesilaos ve Atina Ekonomisi adlı yapıtları vardır.

Paylaşın:
Etiketler:
#

SENDE YORUM YAZ

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • ORHAN AĞABEY

    17 Kasım 2026 Ekonomi, Genel, Gündem, KÖŞE YAZILARI, Tüm Manşetler

    Ahmet Orhan Oğuz(Orhan Ağabey); Ereğli’nin yerli ailelerinden ve yaşamını uzun süredir İstanbul’da sürdürüyor. O şimdi ileri yaşlarda… Orhan Ağabeyi otuz beş yılı aşkın bir zaman önce, aynı sektörde faaliyet gösteren bir şirkette çalışırken, Oğuzlar Petrol’ün patronu Orhan Oğuz olarak uzaktan tanıdım. Gıyabında bile saygıda kusur etmezdik. İş için yanına gittiğimizde desturla yaklaşır, sözünü neredeyse emir telakki ederdik. Duruşu, konuşması, sakinliği, çalışanlarıyla kurduğu ilişki bizde hem saygı hem hayranlık uyandırırdı. E...
  • TANZİMAT DÖNEMİNDE EREĞLİ KÖMÜRLERİ-2

    13 Kasım 2026 Ekonomi, Genel, Gündem, KÖŞE YAZILARI, Tüm Manşetler

    GEÇEN YAZIDAN DEVAM… Ülkenin Kırım Savaşı sırasında Ereğli’deki en verimli kömür ocaklarının işletilmesini Fransa ve İngiltere’ye bırakması sonucu kalan kömür ocaklarının üretimi kendi ihtiyaçlarını karşılayamamıştır. Kırım Savaşı’nın Osmanlı İmparatorluğu’na maliyeti çok yüksek olmuştur. Ereğli Kömür Madeni Kumpanyası büyük bir mali sıkıntı içine düşmüştür. Kumpanya gereken kömür üretimini yapamamış, yaptığını satamamış ve işçilerin ücretlerini ödeyememiştir. Osmanlı İmparatorluğu tebaası Zafirovilo Yorgaki Bazergan, Ereğli kömü...
  • DİKKATİMİ ÇEKENLER!

    09 Kasım 2026 Ekonomi, Genel, Gündem, KÖŞE YAZILARI, Tüm Manşetler

    Hem ülke gündemi hem de yerel gündem hızla değişiyor. Siyasette, ekonomide ve sivil toplumda önümüzdeki günler daha da hareketli geçecek gibi görünüyor. Bu hızlı değişimde gazetedeki yazımla sitedeki yazımı senkronize etmekte inanın zorlanıyorum. Bugün Ereğli ve çevresinde dikkatimi çeken sadece birkaç konuyu bir araya getirmek istedim. NURDAN VE ORHAN OĞUZ'DAN SELAM VAR Söz Ereğli’den açılmışken; ilkten, hemşehrilerimiz Nurdan ve Ahmet Orhan Oğuz çiftini anmadan geçmeyeyim. Yaşamlarını sürdürdükleri İstanbul'dan ülkemize ve mem...
  • DR. TUGAY YAZGAN YAZDI: BİRLİKTE YAŞAMA KÜLTÜRÜ

    08 Kasım 2026 Ekonomi, Genel, Gündem, KÖŞE YAZILARI, Tüm Manşetler

    Bir toplumun medeniyet seviyesi, insanların birbirine ne kadar benzediğiyle değil, birbirlerinden ne kadar farklı oldukları halde bir arada yaşayabildikleriyle ölçülür. Bir düşünün… Aynı sokakta yürüyoruz, aynı şehirde yaşıyoruz, aynı havayı soluyoruz. Fakat birbirimizin düşüncelerine, yaşam biçimlerine, tercihlerine ve hatta varoluşuna tahammül etmekte zorlanıyoruz. Aynı toplumun parçasıyız ama giderek birbirimize yabancılaşıyoruz. Bugün belki de en büyük toplumsal sorunlarımızdan biri, birlikte yaşamanın anlamını unutmuş olmamızdır...