TAHSİN ÖZYAMAK AHİLİK KÜLTÜRÜNÜ YAZIYOR

Tahsin ÖZYAMAK

tozyamak@haberhayat.net

2. BÖLÜM

Üretici, çalışan, müşteri, tedarikçi, vatandaş, kamu çalışanı, sivil toplum gönüllüsü…

İş dünyası, kamu yönetimi ve sivil toplum insanı nasıl görüyor? Bir rakam, bir maliyet kalemi, bir işlem olarak mı? Yoksa emeği, hakkı, sorumluluğu ve beklentileri olan bir insan olarak mı?

Ahiliğin bize bugün soracağı sorulardan biri belki de tam olarak budur.

İlk bölümde Ahiliğin yalnızca bir esnaf teşkilatı olmadığını ele aldık. Onun; emek, dürüstlük, adalet, güven, dayanışma ve toplumsal sorumluluk üzerine kurulu bir hayat anlayışı olduğunu gördük. Şimdi sıra aynaya bakmakta. Çünkü geçmişi övmek kolaydır. Asıl mesele, geçmişten bugüne ne taşıdığımızdır.

Bugünün iş dünyasında ve kamu yönetiminde birçok karar rakamlara dayanıyor. Ciro, kâr marjı, maliyet, verimlilik, üretim adedi, performans, bütçe, hizmet süresi ve işlem sayısı bunların başında geliyor.

Bunların hepsi önemlidir. Ancak bilançolarda ve performans tablolarında görünmeyen değerler de vardır. Rakamlar her şeyi göstermez. Çalışanın güveni, müşterinin memnuniyeti, tedarikçinin hakkı, vatandaşın güveni ve kurumun itibarı da önemlidir.

Çalışana yalnızca “maliyet” olarak bakarsak emeği görmeyiz.

Tedarikçiyi yalnızca “fiyat düşürülecek taraf” olarak görürsek iş ortaklığını kaybederiz.

Müşteriyi yalnızca “satış” olarak görürsek güveni tüketiriz.

Vatandaşı yalnızca “sıradaki işlem” olarak görürsek kamu hizmetinin anlamını zedeleriz.

İşte Ahilik burada yeniden karşımıza çıkar.

Ahilik, ticarette kazancı önemser. Bunun yanında üretmeyi, çalışmayı, kaliteli iş yapmayı ve helal kazancı da temel değerler arasında görür. Ancak kazancın nasıl elde edildiğini de en az kazancın kendisi kadar önemser.

Bu nedenle başarı yalnızca “ne kadar kazandım?” sorusuyla ölçülemez.

Kazandığım değeri üretirken kimin hakkını gözetmedim, kimin emeğine saygı göstermedim, kime güven verdim?

Bugün “paydaş yönetimi” dediğimiz yaklaşım, çalışanı, müşteriyi, tedarikçiyi ve toplumu işletmenin ayrılmaz parçaları olarak görüyor.

Ahilik ise bu kavrama daha insani bir anlam yüklüyor. Ahi kelimesi kardeşlik anlamıyla ilişkilendirilir. Dolayısıyla insan, yalnızca ticari ilişkinin bir tarafı değil; hakkı, emeği ve sorumluluğuyla değer verilen bir kardeştir.

Paydaş önce insandır.

Bir çalışanın yalnızca bordrodaki karşılığı yoktur. Bir tedarikçinin yalnızca faturası, bir müşterinin yalnızca satın alma gücü, bir vatandaşın yalnızca başvuru numarası yoktur.

Her birinin emeği, beklentisi, hakkı ve güveni vardır.

Bu nedenle “bir aile olmak”, herkese taviz vermek veya herkesin aynı düşünmesi değildir. Aile olmak, birbirinin hakkını gözetmektir. Zor zamanda yanında durmak ve hatayı örtmek yerine düzeltmektir. Geleceği birlikte korumaktır.

Kamu yönetiminde de mesele farklı değildir. Yetki sahibi olmak, her istediğini yapabilme hakkı değildir. Yetki, beraberinde sorumluluk getirir. İşi ehline vermek, açık olmak, hesap vermek ve kamu yararını gözetmek sadece yönetim ilkeleri değildir. Bunlar, aynı zamanda ahlaki sorumluluk gerektirir. Bunlar aynı zamanda güçlü bir ahlak anlayışının gereğidir. 

Dr. Yılmaz Argüden’in yönetişim çalışmalarında öne çıkan katılımcılık, şeffaflık, adalet ve değer yaratma yaklaşımı da bu noktada önem kazanıyor. İyi yönetişimin temelinde güven vardır. Şirketler, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları bu güveni oluşturmalı ve korumalıdır.

Merhum Galip Demir’in çalışmaları, Ahilikte denetimin sadece dışarıdan gelen bir kontrol olmadığını gösterir.

Bir kurumun gerçek sınavı, kimse bakmıyorken ne yaptığıdır.

Mevzuat, prosedür ve denetim elbette gereklidir. Ancak hiçbir sistem, insanın kendi vicdanındaki denetimin yerini tamamen dolduramaz.

Ahilik Haftası’nı kutladığımız ve Ahi Evran’ın doğumunun 855. yılını andığımız bugünlerde kendimize dürüstçe soralım:

İş yaparken yalnızca kazancımızı mı düşünüyoruz, yoksa kazancın arkasındaki insanı da görüyor muyuz?

Karar verirken çalışanımızın emeğini ve müşterimizin güvenini düşünüyor muyuz? Tedarikçimizin hakkını, vatandaşımızın beklentisini ve toplumun geleceğini de hesaba katıyor muyuz?

Yoksa bütün bunları raporlarda “paydaş” olarak tanımlayıp, gerçek hayatta yalnızca rakamlardan mı ibaret görüyoruz?

Belki de Ahilikten bugün almamız gereken en önemli ders budur:

İnsanı kaybederek kazanılan hiçbir başarı, gerçek anlamda başarı değildir.

Gelin; unvanlarımız ve makamlarımız ne olursa olsun, işin ve yönetimin merkezine yeniden insanı, emeği ve ahlakı koyalım.

Çünkü asıl zenginlik yalnızca kasalardaki rakamlar değildir.

Asıl zenginlik; dürüstlükle kazanılmış güven, hakkaniyetle kurulmuş ilişkiler ve birlikte inşa edilen bir gelecektir.

Ahilik bize yüzyıllar öncesinden bunu söylüyor.

Mesele, bizim bugün hâlâ bunu duyup duymadığımızdır.