logo

CANVER YAZDI : HERAKLEİA PONTİKA’LI ÜNLÜ KİŞİLER


DR. CAN CANVER

Warning: Use of undefined constant user_email - assumed 'user_email' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/haberhayat/public_html/wp-content/themes/HaberMatikV3/single-kose-yazilari.php on line 34
cancanver7@gmail.com

Herakleia Pontika kenti ve çevresinde, eskiçağda ilim dünyası içinde söz sahibi olmuş, düşünceleri ve teorileriyle pozitif bilimin temellerini atmış hatta günümüz matematik, astronomi ve tarih biliminin öncüleri sayılacak pek çok şahsiyet yetişmiştir.

Bunlar içinde Theaetetus ( MÖ 417-369 ), Herakleia Pontika’da doğmuş, dizanteriden ya da Korinth Savaşı’nda aldığı yaralardan ölmüştür. Platon tarafından övücü sözlerle anılan Theaetetus, Kyreneli Theodoros’un öğrencisi, Herakleides’in hocası ve Herakleialı diğer filozoflar Protagoras ve matematikçi Amyklas ile çağdaştı.

R. Herz-Fischer, Bizans kaynaklarında Theaetetus’un iki farklı şekilde anıldığını bildirir :

*Gökbilimci, filozof, Sokrates’in öğrencisi, Atina’lı ve Herakleia’da ders vermiştir.

*Herakleia’lı olup filozof ve Platon’un öğrencisidir.

Ancak bu ifadelere karşın, onun Herakleia’da doğup, Atina’da öğrenim görüp, kurduğu ekolü ve Platon gibi matematik alanındaki araştırmalarını Herakleia’da ilerletmek için Herakleia’ya döndüğü ve yaşamının büyük bir bölümünü Atina’da geçirip ve orada olduğu anlaşılmaktadır. Theatetus’un geometri alanında yaptığı önemli çalışmaları şöyle özetlemek mümkündür :

*Düzgün bir polyhedra / çok yüzlü’nün oluşturulması ve irrasyonel sayılar teorisi kavramı üzerinde çalıştı.

*Beş düzgün şeklin oluşturulmasının açıklamasını yaptı.

*Oktahedron ( sekiz yüzlü ), icosahedron ( yirmi yüzlü ) üzerinde çalıştı.

*Pisagor’un küp, piramit ve dodecahedron ( oniki yüzlü )’nun oluşturulmasına katkılar sağladı.

*Ölçekdaş olmayan uzunlukların ölçekdaş olan katlarının farklılıklarını ayırt etmiştir ve buna bağlı olarak da irrasyonel sayılar teorisi içinde üç temel irrasyonel sayı doğrultusunu oluşturmuştur :

a)Geometri ile ilişkili medial,

b)Aritmetik ile bağlantılı biominal,

c)Harmoni ile ilişkili apotome.

Bölgede özellikle Herakleia’nın bu matematikçilerinden ayrı olarak gök bilimci, düşünür ve tarihçi yetiştirdiği anlaşılmaktadır. Yine Herakleia’lı olan ünlü matematikçiler de Chamaelon ve Bryson’du. Bryson kurduğu okul vasıtasıyla fikirlerini yaymıştır.

Herakleides Pontikus ( MÖ 390-310 ) ise ünlü bir gök bilimci idi. Herakleia’da doğdu ve Atina’da öldü. Platon ve Aristo ekolünün takipçisi olan Herakleides’in, gökyüzüne dikkat çekerek evrenin sonsuzluğu, kuyruklu yıldızlar, Venüs, Merkür ve Ay hakkında bazı değerlendirmeleri olmuştur. Hatta ‘yıldızların durağan olup dünyanın kendi ekseni etrafında yirmidört saatte döndüğü’ varsayımını ileri sürmüştür.

Herakleia Pontika, kentin eskiçağ tarihini kaleme alan pek çok yerel tarihçi yetiştirmiştir. Ne yazık ki günümüze kadar eserleri ulaşmamış olan bu tarihçiler arasında Promathidas ve Amphitheos, Herakleia’nın erken dönem tarihini kaleme almışlardır.

MÖ III.yz.ın ikinci yarısında Herakleia’nın siyasetinde önemli bir rol oynamış olan Nymphis, devlet adamlığı kişiliğini üzerinde barındırmış Herakleia’lı bir tarihçidir. Büyük İskender, Diadokhoi ve Epigonoi’leri anlattığı ilk eseri ile Herakleia’nın tarihini konu aldığı on üç kitaptan oluşan iki tarih kitabı yazdığı bilinmektedir.

MÖ I.yz.da yaşadığı bilinen Domitios Kallistratos hakkında fazla bir bilgi olmamakla birlikte Herakleia tarihi ile ilgili olarak kaleme aldığı ve yedi kitaptan oluşan eseri, bazı antik yazarlarca günümüze ulaştırılabilmiştir.

Herakleia’lı olup Roma İmparatoru Augustus zamanında yaşadığı düşünülen diğer bir tarihçi de Memnon’dur. Hakkında fazla bir bilgi olmayan Memnon’un; ‘’Herakleia’nın Tarihi’’ adlı eseri, MS IX.yz.da yaşamış Photius tarafından zamanımıza ulaştırılmıştır. Eser, dokuzdan itibaren onaltı kitaptan oluşmaktadır. İlk sekiz kitap ne yazık ki kayıptır ve olasılıkla Herakleia’nın MÖ 560’lı yıllardaki Megara ve Boiotia tarihini ele almış olmalıdır.

Dokuzuncu ve onuncu kitap, Tiran Klearkhos hakkındaki tarihi kayıtlar ile başlamakta ve Julius Caesar ile son bulmaktadır. Eserin Grekçe nüshasının Almanca çevirisi A. Bittner tarafından Grekçe nüsha ile birlikte yayımlanmıştır. Son yıllarda Murat Arslan, Grekçe eserin Türkçe çevirisi ile birlikte yorumlanmasını kapsayan iki önemli eser yayımlamıştır.

Memnon’un kitabı, Herakleia Pontika’da hüküm sürmüş olan yöneticileri karakterleri ile  birlikte yaptıkları icraatları yerel ve ahlaki, biyografik bir tarih anlayışı içinde tarihi kronolojiye fazla itina gösterilmeden edebi bir dille aktarmaktadır. Nitekim eseri rötüşlayan Photius, önsözde kitap için; ‘’kentle ilişkin dikkate değer şeyleri göz önüne sermek için kaleme alınmıştır’’ notunu düşmektedir.

Ayrıca bölgenin şahsiyetleri yanında MS II.yz.da özellikle Herakleia’da isimlerine mezar yazıtında rastlanmış hekim Marcius Xenocrates ve danışman Herakleides’i de sayabiliriz.

Etiketler:
Share
276 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • CANVER YAZDI : HERAKLEİA PONTİKA’LI ÜNLÜ KİŞİLER

    24 Şubat 2021 Ekonomi, Genel, Gündem, KÖŞE YAZILARI, Tüm Manşetler

    Herakleia Pontika kenti ve çevresinde, eskiçağda ilim dünyası içinde söz sahibi olmuş, düşünceleri ve teorileriyle pozitif bilimin temellerini atmış hatta günümüz matematik, astronomi ve tarih biliminin öncüleri sayılacak pek çok şahsiyet yetişmiştir. Bunlar içinde Theaetetus ( MÖ 417-369 ), Herakleia Pontika’da doğmuş, dizanteriden ya da Korinth Savaşı’nda aldığı yaralardan ölmüştür. Platon tarafından övücü sözlerle anılan Theaetetus, Kyreneli Theodoros’un öğrencisi, Herakleides’in hocası ve Herakleialı diğer filozoflar Protagoras ve m...
  • DOĞAN GÖNÜLLÜ YAZDI : DAĞLAR

    24 Şubat 2021 Ekonomi, Genel, Gündem, KÖŞE YAZILARI, Tüm Manşetler

    2015 yılı aralık ayında geçirdiğim beyin ameliyatı sonrası duygularımda ve olaylara/insanlara bakış açımda değişiklikler olduğunu 2017 Mayıs yazımda şöyle itiraf etmiştim: “Düşüncelerimi bulandıran can sıkıcı duygularımdan kurtuldum, her şey sadeleşti, daha basit oldu.” “HAYIRLI OLSUN” başlıklı yazım uzundu ve sonunda da ‘Yeni Hayat Felsefemin’ peşinde değiştiremeyeceğim şeyleri kabullenerek gideceğimi  “Hayat yolculuğumuzu ve son duraktaki karşılanışımızı seçmek elimizde dostlar” cümlesi ile ifade etmiştim. Şimdilerde ...
  • ULUSLU İBRAHİM HAMDİ EFENDİ’NİN GÖZÜYLE BENDEREKLİ

    11 Şubat 2021 Ekonomi, Genel, Gündem, KÖŞE YAZILARI, Tüm Manşetler

    ‘’Samaku ( Alaplı ), 63 derece 5 dakika tul ve 41 derece 25 dakika arzda, Ereğli’ye bağlı, 21 köye sahip bir kasabadır. Benderekli denen Ereğli, Karadeniz kıyısında Bolu’nun kuzeyinde öyle bir kaledir ki; tahminen Topkapı Sarayı büyüklüğünde olup, doğu tarafı deniz kenarı, yukarı güney kısımlarında kale duvarları haraptır, batı tarafındaki iskele ve ana şehir kapısı kalın duvarlıdır ve kapı kemeri insan şeklinde iki ayak üzerinde durur. Kapı içinde bir mahalle ve Sultan Orhan Cami vardır. Kapı dışında ise kahveleri, bir hamamı, çeşmeler...
  • PANDEMİ DÖNEMİNDE GAZETECİLİK VE MEDYA SEKTÖRÜ

    11 Şubat 2021 Ekonomi, Genel, Gündem, KÖŞE YAZILARI, Tüm Manşetler

    Geçtiğimiz günlerde www.ereglibulteni.com web sitesi sahibi ve Kanal B temsilcisi Değerli Meslektaşım Sabriye Aşır, “Pandemi döneminde gazetecilik ve medya sektörünü” değerlendirmemi istedi benden. Dilim döndüğünce bir şeyler söylemeye çalıştım ve yetkililere sektörümüze destek çağrısı yaptım. Kanal B’de ve Ereğli Bülteni’nde nasıl yer alacak bilmiyorum ama Aşır’dan izin alarak aynı konuyu köşeme de taşımaya karar verdim. Spontane gelişen röportaja “Ben aslında bu konuyu üç ana bölüme ayırdım. Öncelikle haber açısından, sonra ekonomi aç...