logo

CANVER YAZDI : HERAKLEİA PONTİKA’LI ÜNLÜ KİŞİLER


DR. CAN CANVER

Warning: Use of undefined constant user_email - assumed 'user_email' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/haberhayat/public_html/wp-content/themes/HaberMatikV3/single-kose-yazilari.php on line 34
cancanver7@gmail.com

Herakleia Pontika kenti ve çevresinde, eskiçağda ilim dünyası içinde söz sahibi olmuş, düşünceleri ve teorileriyle pozitif bilimin temellerini atmış hatta günümüz matematik, astronomi ve tarih biliminin öncüleri sayılacak pek çok şahsiyet yetişmiştir.

Bunlar içinde Theaetetus ( MÖ 417-369 ), Herakleia Pontika’da doğmuş, dizanteriden ya da Korinth Savaşı’nda aldığı yaralardan ölmüştür. Platon tarafından övücü sözlerle anılan Theaetetus, Kyreneli Theodoros’un öğrencisi, Herakleides’in hocası ve Herakleialı diğer filozoflar Protagoras ve matematikçi Amyklas ile çağdaştı.

R. Herz-Fischer, Bizans kaynaklarında Theaetetus’un iki farklı şekilde anıldığını bildirir :

*Gökbilimci, filozof, Sokrates’in öğrencisi, Atina’lı ve Herakleia’da ders vermiştir.

*Herakleia’lı olup filozof ve Platon’un öğrencisidir.

Ancak bu ifadelere karşın, onun Herakleia’da doğup, Atina’da öğrenim görüp, kurduğu ekolü ve Platon gibi matematik alanındaki araştırmalarını Herakleia’da ilerletmek için Herakleia’ya döndüğü ve yaşamının büyük bir bölümünü Atina’da geçirip ve orada olduğu anlaşılmaktadır. Theatetus’un geometri alanında yaptığı önemli çalışmaları şöyle özetlemek mümkündür :

*Düzgün bir polyhedra / çok yüzlü’nün oluşturulması ve irrasyonel sayılar teorisi kavramı üzerinde çalıştı.

*Beş düzgün şeklin oluşturulmasının açıklamasını yaptı.

*Oktahedron ( sekiz yüzlü ), icosahedron ( yirmi yüzlü ) üzerinde çalıştı.

*Pisagor’un küp, piramit ve dodecahedron ( oniki yüzlü )’nun oluşturulmasına katkılar sağladı.

*Ölçekdaş olmayan uzunlukların ölçekdaş olan katlarının farklılıklarını ayırt etmiştir ve buna bağlı olarak da irrasyonel sayılar teorisi içinde üç temel irrasyonel sayı doğrultusunu oluşturmuştur :

a)Geometri ile ilişkili medial,

b)Aritmetik ile bağlantılı biominal,

c)Harmoni ile ilişkili apotome.

Bölgede özellikle Herakleia’nın bu matematikçilerinden ayrı olarak gök bilimci, düşünür ve tarihçi yetiştirdiği anlaşılmaktadır. Yine Herakleia’lı olan ünlü matematikçiler de Chamaelon ve Bryson’du. Bryson kurduğu okul vasıtasıyla fikirlerini yaymıştır.

Herakleides Pontikus ( MÖ 390-310 ) ise ünlü bir gök bilimci idi. Herakleia’da doğdu ve Atina’da öldü. Platon ve Aristo ekolünün takipçisi olan Herakleides’in, gökyüzüne dikkat çekerek evrenin sonsuzluğu, kuyruklu yıldızlar, Venüs, Merkür ve Ay hakkında bazı değerlendirmeleri olmuştur. Hatta ‘yıldızların durağan olup dünyanın kendi ekseni etrafında yirmidört saatte döndüğü’ varsayımını ileri sürmüştür.

Herakleia Pontika, kentin eskiçağ tarihini kaleme alan pek çok yerel tarihçi yetiştirmiştir. Ne yazık ki günümüze kadar eserleri ulaşmamış olan bu tarihçiler arasında Promathidas ve Amphitheos, Herakleia’nın erken dönem tarihini kaleme almışlardır.

MÖ III.yz.ın ikinci yarısında Herakleia’nın siyasetinde önemli bir rol oynamış olan Nymphis, devlet adamlığı kişiliğini üzerinde barındırmış Herakleia’lı bir tarihçidir. Büyük İskender, Diadokhoi ve Epigonoi’leri anlattığı ilk eseri ile Herakleia’nın tarihini konu aldığı on üç kitaptan oluşan iki tarih kitabı yazdığı bilinmektedir.

MÖ I.yz.da yaşadığı bilinen Domitios Kallistratos hakkında fazla bir bilgi olmamakla birlikte Herakleia tarihi ile ilgili olarak kaleme aldığı ve yedi kitaptan oluşan eseri, bazı antik yazarlarca günümüze ulaştırılabilmiştir.

Herakleia’lı olup Roma İmparatoru Augustus zamanında yaşadığı düşünülen diğer bir tarihçi de Memnon’dur. Hakkında fazla bir bilgi olmayan Memnon’un; ‘’Herakleia’nın Tarihi’’ adlı eseri, MS IX.yz.da yaşamış Photius tarafından zamanımıza ulaştırılmıştır. Eser, dokuzdan itibaren onaltı kitaptan oluşmaktadır. İlk sekiz kitap ne yazık ki kayıptır ve olasılıkla Herakleia’nın MÖ 560’lı yıllardaki Megara ve Boiotia tarihini ele almış olmalıdır.

Dokuzuncu ve onuncu kitap, Tiran Klearkhos hakkındaki tarihi kayıtlar ile başlamakta ve Julius Caesar ile son bulmaktadır. Eserin Grekçe nüshasının Almanca çevirisi A. Bittner tarafından Grekçe nüsha ile birlikte yayımlanmıştır. Son yıllarda Murat Arslan, Grekçe eserin Türkçe çevirisi ile birlikte yorumlanmasını kapsayan iki önemli eser yayımlamıştır.

Memnon’un kitabı, Herakleia Pontika’da hüküm sürmüş olan yöneticileri karakterleri ile  birlikte yaptıkları icraatları yerel ve ahlaki, biyografik bir tarih anlayışı içinde tarihi kronolojiye fazla itina gösterilmeden edebi bir dille aktarmaktadır. Nitekim eseri rötüşlayan Photius, önsözde kitap için; ‘’kentle ilişkin dikkate değer şeyleri göz önüne sermek için kaleme alınmıştır’’ notunu düşmektedir.

Ayrıca bölgenin şahsiyetleri yanında MS II.yz.da özellikle Herakleia’da isimlerine mezar yazıtında rastlanmış hekim Marcius Xenocrates ve danışman Herakleides’i de sayabiliriz.

Etiketler:
Share
482 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • RAPOR

    22 Nisan 2021 Ekonomi, Genel, Gündem, KÖŞE YAZILARI, Tüm Manşetler

    Zaman zaman okura neden böyle yaptığımıza dair rapor veriyoruz. Yani soruyu kendimize soruyor ve “hesap ver bakalım” diyoruz. Öyle ya; Valiye/milletvekiline soracaksın, belediye başkanına, STK yetkilisine, siyasilere,  kamu yetkililerine soracaksın ama kendine sormayacaksın; Yok öyle yağma! Okura her haberi verirken “orada ne oldu?” sorusunun yanıtını etik, hukuki ve teknik süreçten geçirerek veriyorsak; babalarımızın malı olmayan köşelerimizde yorumlarda bulunuyorsak arada bir de soruyu kendimize sormalıyız; “Neden böyle yapıyo...
  • 1736-1739 OSMANLI-RUS SAVAŞINDA BENDEREĞLİ

    22 Nisan 2021 Ekonomi, Genel, Gündem, KÖŞE YAZILARI, Tüm Manşetler

    Osmanlı Devleti’nin İran üzerine yaptığı sefer sırasında yardımcı Kırım kuvvetlerinin Rusya’ya ait bazı topraklardan geçmesini savaş sebebi sayan bu kadim düşman 1736’da Osmanlı’ya savaş ilan etmişti. Onun müttefiki olan Avusturya da aynı kararı aldı. İran seferini Kasr-ı Şirin esaslarına göre düzenlenen bir anlaşma ile sonuçlandırmak zorunda kalan Osmanlı Devleti 1736-39 yılları arasında Rusya ve Avusturya ile mücadele etmek zorunda kalmıştı. Ruslar’ın Azak Kalesi’ni muhasara etmesi üzerine 1736 Mayıs’ında Osmanlı donanması acilen Kara...
  • 2. TAYYARE BÖLÜĞÜ ÜSSÜ EREĞLİ-2

    09 Nisan 2021 Ekonomi, Genel, Gündem, KÖŞE YAZILARI, Tüm Manşetler

    GEÇEN SAYIDAN DEVAM… Zamanın vazgeçilmez enerji kaynağı olan kömür, Zonguldak ve Kdz. Ereğlisi limanlarından yurdun dört bir yanına sevk edilmekteydi. Kömür taşımacılığı ise 1.Dünya Savaşı’nın devam etmesi sebebiyle Rus tehdidi altındaydı. Bu tehditleri en aza indirgemek için Ocak 1017’de Karadeniz Ereğlisi’nde 2.Deniz Tayyare Bölüğü’nün teşkil edilmesine karar verildi ve Ereğli müfrezesi büyütüldü. Bölüğün elinde Almanya’dan gelen birer adet Hansa Brandenburg NW ve Gotha WD12 tipi uçaklar vardı ve bunlara Ereğli-1 ve Ereğli-2 adları ve...
  • GÖNÜLLÜ YAZDI : NELER OLMUYOR HAYATTA!

    09 Nisan 2021 Ekonomi, Genel, Gündem, KÖŞE YAZILARI, Tüm Manşetler

    Ereğlimizin sorunlarından çok ‘sorunsalları’ var bana göre! Sorunlar yumağı haline gelmişler, başı-ucu, düğümü-çözümü birbirinin içine geçmiş. Kovid 19 pandemisini bir kenara ayırıyorum, bazıları dilimize pelesenk olmuş! Ezberden biliyor ve sıralıyoruz: Fakülte kampüsü, şehir trafiği, Ereğli-Devrek yolu, kamu binalarının durumu, tersaneler bölgesinin bir türlü canlanamaması ve Ereğli Belediyesi ile Erdemir Belediyesi arasında süren gerginlik… Siz bunlara ekleme çıkartma yapabilirisiniz.  Oysa tüm bu sorunlar tek tek e...