ÖZYAMAK YAZDI: GÜVENLİ DAVRANIŞ VE RUHSAL SAĞLIK

Tahsin ÖZYAMAK

tozyamak@haberhayat.net

GÜVENLİĞİN GÖRÜNMEZ KAHRAMANI: GÜVENLİ DAVRANIŞ VE RUHSAL SAĞLIK

Yazı dizimizi, iş sağlığı ve güvenliğinin en hayati halkasıyla bitiriyoruz: Psikososyal Risk Yönetimi. Bu alan çoğu zaman ihmal edilir ancak kazaları önlemede en etkili yöntemdir. ISO 45001 fiziksel güvenliğin çerçevesini çizerken, ISO 45003 bu yapıyı çalışan ruhu ve refahıyla tamamlar.

Zihin Yorulunca Beden Hata Yapar

Geleneksel İSG sadece baret ve eldivene bakar. Ancak veriler daha derin bir tablo sunuyor:

• Genç Çalışanlar (18-25 Yaş):  İş kazalarının geneline baktığımızda %28 ile yüksek kaza oranına sahipler. Ölümle sonuçlanan iş kazalarında ise bu rakam %11,78. Bu düşüşün temelinde tecrübe eksikliği ve aşırı özgüven gibi psikososyal faktörler yatar.
• Tecrübeli Çalışanlar (46-55 Yaş): Kaza sayısı %11,53 olsada, ölümle sonuçlanan iş kazalarındaki oranı %35 gibi sarsıcı bir seviyededir.
• Zihinsel Yorgunluk: Yılların getirdiği ‘bana bir şey olmaz’ kanıksanmışlığı ve artan sorumluluk stresi, tecrübeli çalışanı ağır kazalara açık hale getirir.

Görünmez Risklerin Erken Teşhisi

Aşırı iş yükü, stres, mobbing veya ailevi kaygılar bir çalışanın dikkatini dağıtmışsa, en gelişmiş koruyucu donanım bile kazayı engelleyemez. SO 45003, tecrübeli çalışanlarda kronikleşen stresi ve gençlerdeki odaklanma sorunlarını erken teşhis ederek güvenli davranışı teşvik eder. 

Dönüşümün Ortak Sorumluları

Güvenli bir çalışma ortamı, tüm paydaşların ruhsal ve fiziksel uyumunu gerektirir:

• İşletme Yönetimi: Psikososyal riskleri ciddiye almalıdır. Tecrübeli işçinin üzerindeki “hata yapmama” baskısını ve gencin “kendini ispatlama” kaygısını yönetmelidir.
• İSG Uzmanları, İşyeri Hekimleri ve OSGB’ler: Risk analizi yalnızca fiziksel önlemlerle sınırlı olmamalıdır. Bu süreçler; yaşa bağlı anksiyete, stres ve tükenmişlik gibi ruhsal riskleri de mutlaka kapsamalıdır.
• İşe alım sürecinde adayın stres yönetimi ve krizlere uyum yetkinliği, pozisyonun gerekliliklerine göre değerlendirilmelidir. 

Bir Farkındalık Çağrısı

Güvenli davranış kültürü, sadece fiziksel önlemlerle değil; çalışanın ruhsal esenliğini merkeze almakla başlar. Ruhsal sağlığı “üretkenliğe engel” gören yönetim anlayışı, tecrübeli çalışanlardaki yüksek ölüm oranlarının başlıca nedenlerindendir. Çözüm nettir: Psikososyal riskleri yasal zorunluluk haline getirmek, iş yükünü adil dağıtmak ve mevzuatı bu riskleri kapsayacak şekilde güçlendirmek.

Son Söz: İş kazalarını önlemek bir “kaza kodu” çözme işidir. Eğer niyetimiz sevgi, yöntemimiz bilgi ise; çalışanı ruhu ve bedeniyle bir bütün olarak korumak zorundayız. Unutmayın, eve huzurla dönebilmek sadece fiziksel değil, ruhsal bir esenlik meselesidir. 

İş sağlığı ve güvenliğini bir zorunluluktan öte bir yaşam kültürü olarak ele aldığımız bu yolculukta bize eşlik ettiğiniz için teşekkür ederiz.

“Unutmayın; en büyük denetçi insanın kendi vicdanı, en güvenli sistem ise birbirimize duyduğumuz sorumluluktur.”