HERAKLEİA PONTİKA’YA GELEN COĞRAFYACI VE SANAT ADAMLARI

DR. CAN CANVER

cancanver7@gmail.com

Herakleia Pontika, tarihsel yaşamı boyunca birçok yabancı bilim ve sanat adamını, savaşçı, denizci ve tacirleri ağırlamıştır. Bunlar arasında coğrafyacılar, gezginler ve sanatçılar da bulunmaktadır.

Bunların başında Amasya’lı coğrafyacı Strabon ( MÖ 65-MS 23 ) gelir. Bu kişi tarih ve felsefe ile de uğraşmıştır. Roma İmparatorluğu’nun büyük bir kısmını dolaşmıştır. Roma ve İskenderiye’de uzun süre kaldı. MÖ 146’da olgunluk çağında ‘Historika Hypomnemata’ ( Tarihi Hatıralar ) adlı bir eser yazdı ancak bu kayıptır. Bu eser, 43 cilttir ve Polybios tarihinin bir devamıdır. Korinthos ve Kartaca’nın MÖ 146’da yıkılışından Caesar’ın ölümüne veya Aktium savaşına kadarki dönemi kapsar. Elimize yalnız 19 parça geçmiştir. ‘Geographumena’ veya ‘Geographika’ ( Coğrafya ) adlı eserinin büyük bir kısmı günümüze dek gelmiştir. 17 cilttir. Yazar bu eseri Yunan ve Roma dünyasının kültürlü kişileri için kaleme almıştır. En geniş eklektik düşüncelere yer veren eser, Eratotteres, Hipparkhos’tan ve Ephoros, Polybios ve Poseidonios adlı tarihçilerden ilham almıştır. Strabon’un Coğrafya’sı tarihi bir özellik taşımakla birlikte, insanın, kavimlerin ve imparatorlukların fizik dünya ile olan ilişkilerini belirtir. Bu özelliğiyle, Ptolemaios’un ‘Geographike Aphegesis’ adlı coğrafyasından üstündür. Ortaçağ’ın pek az tanıdığı Strabon, XVI.yz.dan sonra önem kazanmıştır.

Bizanslı Stephanos; MS V.yz sonlarında yaşamış coğrafyacıdır. Ethnika ( Milletlerle İlgili Şeyler ) adlı coğrafya ve tarih lugatı yazmıştır. Günümüze bazı parçaları kalan bu lugat birçok coğrafyacı ve tarihçinin eserlerini inceleyerek yazmıştır. Eskiçağı tanıma bakımından değerli bir kaynaktır.

Yunan coğrafyacısı ve gezgini Periegetes Polemon ( İlion, Troas, MÖ II.yz ) da hemen bütün Yunan dünyasını dolaşırken Herakleia Pontika’ya gelenlerdendir. Çok sayıda eser yazmıştır. Bunlar arasında Truva gezisi, birçok şehrin monografisi, Anthologia’ya alınan Epigramlar veya manzum yazılar sayılabilir.

Mnaseas ( Patras, Lykia, MÖ III.yz ) da Herakleia’ya yolu düşen eski Yunan tarihçisi ve coğrafyacılarından biridir. Birçok seyahat yapmıştır. Yunan mitolojisiyle ilgili masallar derledi. Periplus ( Deniz Yolculuğu ) ve Peri Khresmon ( Kehanetler Üstüne ) adlı eserlerinden bazı parçalar kalmıştır ( Oksyrnkos papirüsleri ).

Yunan coğrafyacısı Pausunias ( MS II.yz ) bütün Yunanistan’ı, Roma’yı, İtalya’yı ve doğunun büyük kısmını dolaşırken Herakleia Pontika’yı ziyaret etmiştir.

VI.yz başında Herakleia Pontika’da doğan coğrafyacı Markianos; Periplus ( Dünya Çevresinde Deniz Gezisi ) adlı bir eser yazmıştır. Bu eserden kalan parçalar, Müller’in Geog. Graeci Mini ( Küçük Yunan Coğrafyacıları ) koleksiyonunda yer alır.

Herakleia Pontika’ya gelen şairler arasında Myllos ( MÖ VI.yz ); Megara tiyatrosunun temsilcilerindendir. Eustathios onun, hem oyun yazarı, hem de oyuncu olduğunu söyler.

Rodos’lu destan şairi Peisandros ( MÖ VII veya VI.yz ); Herakles’in yaptıklarını anlatan büyük bir destan yazmıştır; ‘Herakleia’. Bu eserden bazı parçalar kalmıştır.

Tiyatro yazarı Rhinton, MÖ IV-III.yz.da Syrakusai veya Tarasita’da doğmuştur. Bir çömlekçinin oğludur. Yeni bir tiyatro türü ‘hilarodia’ ortaya koydu. Bu türe ‘hilarotrajedi’ de deniyordu. Klasik trajedi kahramanları bu türde gülünç kişiler olarak sahneye çıkarılırdı. Suidas’ın Sözlük’ü ( Leksion ), Rhinton’un 38 piyesi olduğunu yazar; Amphitryon, Herakles, Orestes vs. Bunlardan sadece önemsiz parçalar kalmıştır.

İznik’li Philistios; Yunan mimografıdır. Augustus ve Tiberius devrinde yaşadığı sanılır. Sophron’un üstün bir seviyeye çıkardığı eski Yunan mim sanatını canlandırdı. Biyolojik komediler adını verdiği bir dizi ‘bürlesk’ sahnelerden meydana gelen komedileri, dayanılmaz şaklabanlıkları ile ün kazanmıştı.

Herakleia’ya gelen sanatçılar arasında Bodrum’lu Yunan destan şairi Panyasis ( MÖ V.yz.ın ilk yarısı ), Herodotos’un akrabasıydı. Tiran Lygdamis’in emriyle öldürülmüştür. 9 bin mısralık bir Herakles Destanı yazmıştır.

Yunan şairlerinden Maison ( MÖ VI.yz sonu ) da Megara komedi türünün temsilcilerindendi.

Megara’lı Kallikles; Ereğli’ye gelen Yunan heykelcilerinden biriydi. Theocosmos’un oğlu olup MÖ 420’ye doğru Rodoslu dövüşçü Diagoras’ın heykelini yapmıştır. Heylek Olympia’ya konulmuştur.