HERAKLEİA PONTİKA’NIN ROMA TANRIÇALARI

DR. CAN CANVER

cancanver7@gmail.com

Romalılar, General Cotta ile Herakleia Pontika’ya girerken yanlarında kendi tanrı ve tanrıçalarını da getirdiler. Kentlilerin inandıkları, taptıkları tanrılara ilaveten kendilerininkileri de kattılar.

Bunlardan biri tanrıça Epona’dır. Roma dininde atların, eşeklerin ve katırların tanrıçası olarak bilinir. Aslında Romalılar, Epona kültünü Galya, Germania ve Tuna kıyısında yaşayan Barbar kavimlerden almışlardır. İmparatorluk döneminde genelde Augusta olarak anılan, imparatoru ve sarayı korumak için yakarılan bir Barbar tanrıçasıdır. Romalılar tanrıçanın heykel ya da resmini, ahırların üst kirişindeki kutsal yere asarlar, binek hayvanlarının korunmasını isterlerdi. Epona, sanat yapıtlarında; genellikle bir eli yanındaki atın ya da eşeğin başında otururken tasvir edilmiştir.

Romalılar’ın bir diğer tanrıçası; bitkilerin çiçeklenmesini sağlayan Flora’dır. Kültünü Roma’ya Romulus ile birlikte hüküm süren Sabinus Kralı Titus Tatius’un getirdiği rivayet edilir. Tapınağı, Circus Maximus’un yakınındadır. Floralia olarak adlandırılan şenliği MÖ 238’de genelleşmiştir. Çiçekli bir taçla bezenen başı Cumhuriyet döneminin paraları üstüne kazınmıştır. Botanikte belirli bir doğal çevrenin bitki örtüsü anlamında kullanılan ‘flora’ terimi onun adından gelmektedir.

Hestia; hem Yunan mitolojisinde hem de Roma dininde ocak tanrıçasıdır; 12 Olympos tanrısından biridir. Kronos ile Rhea’nın kızıdır. Apollon ve Poseidon’un kendisine talip olmaları karşısında ömür boyu evlenmemeye and içer. Bunun üzerine Zeus ona bütün kurbanlara nezaret etme onurunu bağışlar.

Hestia’ya aşk ocağının koruyucusu tanrıçası olarak tapılırdı. Ama kent birliği de daha geniş çaplı bir aile birliği sayıldığından, bazı kent devletlerinde olduğu gibi Herakleia Pontika ‘prytareion’u denilen kent sarayı ve kent misafirhanesinin kent ocaklarında da Hestia kültü geçerliydi. Aile konukseverliğinin ve iç birliğinin tanrısı olan Zeus ( Romalı’larda Jüpiter ) ile yakından ilişkiliydi. Ayrıca Hermes ile de bağlantısı vardı; ikisi hem ev yaşamını, hem de iş yaşamını ve ev dışındaki yaşamı temsil ediyorlardı. Hestia daha sonra eski Yunan ve Roma felsefesinde evrenin ocak tanrıçasına dönüşmüştür.

Horalar, eski Yunan ve Roma mitolojilerinde mevsimleri ve doğadaki düzeni simgeleyen tanrıçalardır. İlyada’da Olympos’un kapılarına bekçilik ettikleri anlatılır. Hesiodos’a göre Horalar, tanrılar tanrısı Zeus ile bir Titan olan Themis’in çocuklarıdır. Eunomia ( İyi Düzen ), Dike ( Adalet ) ve Eirene ( Barış ) gibi adlar taşımaları, işlevlerinin doğuştan insan yaşamındaki olaylara kadar uzandığını gösterir. Eski Atina’da Horalar’ın sayısı ikiydi; bahar çiçeklerinin tanrıçası Thallo ( Thalia ) ve yaz meyvelerinin tanrıçası Karpo ( Karpos )… Her yıl bu tanrıçalar için düzenlenen şenliklere Horaein denirdi. Sonraki dönemlerde Güneş Tanrısı Helios ile Ay Tanrıçası Selene’nin kızları olan ve her biri geleneksel özellikleriyle betimlenen Horalar, dört mevsimi simgelemeye başladılar. Sonunda bir günün 12 eşit parçaya bölünmesinden elde edilen zaman dilimlerinin her birine Hora ( saat ) denildi.

Yunanca Khantes, Latince Gratia denen Kharisler; bereket tanrıçalarıdır. Verimli bir tarla ya da bahçenin hoş ya da sevimli görünümü anlamına gelmektedir. Kharisler’in sayısı değişmekle birlikte, genellikle üçünden söz edilir; Aglaie ( Parlaklık ), Euphroıyne ( Sevinç ) ve Thalia ( Gençlik )… Bunların Zeus ile Hera’nın ya da Okeanos’un kızı Eurynome’nin ya da Zeus’un kızı Aigle’nin kızları oldukları söylenir. Kharisler genellikle güzellik ve çekicilik tanrıçaları olarak kabul edildiklerinden, Aşk ve Güzellik Tanrıçası Aphrodite, onun yardımcısı Peitho ve bir bereket tanrısı sayılan Hermes’le ilişkili görülürlerdi.

Sanat yapıtlarında önceleri giyinik, sonraki dönemlerde çıplak kadınlar olarak resmedilmişlerdir. En önemli tapınma merkezleri Boiotia’daki Orkhomenos, Atina, Isparta ve Paphos idi. Herakleia Pontika’ya da Boiotia’lı kolonistler tarafından getirilmişlerdir.