UZM. PSİKOLOG DR.TUGAY YAZGAN SORDU!

Uzman Psikolog Dr. Tugay YAZGAN

tyazgan@haberhayat.net

• Büyükbaba Paradoksu ve İnsan Zihni: Zamanda Yolculuk Aslında Neden Kendimize Yolculuktur?

Diyelim ki zamanda geriye gittiniz. Henüz doğmamış olan babanızın babasını, yani büyükbabanızı buldunuz. Bir şekilde onun çocuk sahibi olmasını engellediniz. Mantık gereği babanız doğmayacak. Babanız doğmazsa siz de doğmayacaksınız.

Ama siz doğmadıysanız, geçmişe gidip büyükbabanızın hayatına müdahale eden kişi kimdi?

İşte buna Büyükbaba Paradoksu denir.

Fizikçiler bunu zamanın doğasıyla açıklamaya çalışırken, psikoloji çok daha rahatsız edici bir soru sorar: “İnsan neden geçmişi değiştirmek ister?”

Çünkü büyükbaba paradoksu aslında bir zaman problemi değil, bir pişmanlık problemidir.

Geçmişe Gitme Arzusu: Travmanın Gizli Hayali

Psikoloji kliniklerinde insanların büyük kısmı aslında geçmişe gitmeye çalışır:

“Keşke o kişiyle evlenmeseydim.”

“Keşke o gün o telefonu açmasaydım.”

“Keşke ona güvenmeseydim.”

“Keşke babam farklı biri olsaydı.”

İnsan zihni sürekli alternatif geçmişler üretir. Bu nedenle geçmişe yolculuk fikri bizi büyüler. Çünkü geçmişe gitmek; hataları düzeltmek, kayıpları geri almak ve acıları silmek anlamına gelir. Fakat burada büyük bir psikolojik tuzak vardır.

Eğer geçmişteki acıları silerseniz, bugünkü kişiliğiniz de ortadan kalkabilir. Çünkü kim olduğumuz sadece başarılarımızın değil, yaralarımızın da ürünüdür.

Büyükbaba Paradoksunun Psikolojik Karşılığı

Birçok insan hayatındaki travmaları yok etmek ister. Fakat şu soru rahatsız edicidir: Travmanızı silerseniz sizden geriye ne kalır?

Çocuklukta yaşanan ihmal…

İlk aşkın terk edişi…

İlk başarısızlık…

İlk hayal kırıklığı…

Bunlar can yakıcıdır.

Ama aynı zamanda karakterimizin mimarlarıdır.

Tıpkı büyükbabayı ortadan kaldırınca kendi varlığımızı tehlikeye atmamız gibi, geçmişimizi tamamen silmeye çalışmak da bugünkü benliğimizi ortadan kaldırabilir. Bu yüzden psikoterapinin amacı geçmişi değiştirmek değildir. Geçmişin anlamını değiştirmektir.

Zamanda İleri Gitmek Neden Bu Kadar Cazip?

Şimdi tersini düşünelim. Geleceğe gitmek mümkün olsaydı?

Çoğu insan ilk olarak şu soruları sorardı:

• Zengin olacak mıyım?
• Kiminle evleneceğim?
• Ne zaman öleceğim?
• Başarılı olacak mıyım?

Çünkü belirsizlik insan zihninin en büyük düşmanlarından biridir. Beyin, bilinmeyeni tehdit olarak algılar. Kaygının temelinde de bu vardır. Geleceği bilmek istememizin nedeni merak değil, korkudur. Belirsizliğin yarattığı gerginliği ortadan kaldırma isteğidir. Fakat psikolojik açıdan burada da bir paradoks ortaya çıkar.

Geleceği Bilmek Özgürlüğü Yok Eder mi?

Yarın başınıza gelecek her şeyi bildiğinizi düşünün.

Kiminle tanışacağınızı…

Ne zaman başarısız olacağınızı…

Hangi gün öleceğinizi…

İlk bakışta bu bilgi güç gibi görünür. Ama aslında özgürlüğü öldürebilir. Çünkü umut, bilinmeyenin içinde yaşar. Eğer her şey kesinleşirse, seçim yapmanın anlamı azalır. Hayat bir macera olmaktan çıkar, önceden okunmuş bir senaryoya dönüşür. Belki de insanın psikolojik dayanıklılığını sağlayan şey geleceği bilmemesi değil, bilmemesine rağmen yürümeye devam edebilmesidir.

İnsan Zihni Sürekli Zamanda Yolculuk Yapar

Aslında kimse zaman makinesine ihtiyaç duymaz. Çünkü zihin zaten bunu her gün yapar. Depresyonda olan kişi geçmişte yaşar. Kaygılı kişi gelecekte yaşar. Sağlıklı kişi ise şimdiyle temas kurabilir.

Depresyonun dili şöyledir:

“Keşke…”

Kaygının dili şöyledir:

“Ya olursa…”

Psikolojik iyileşmenin dili ise şudur:

“Şu anda ne oluyor?”

Belki de gerçek zaman yolculuğu budur. Beden bugün burada otururken zihnin yıllar öncesine veya yıllar sonrasına gitmesi.

Asıl Paradoks

Büyükbaba paradoksu bize geçmişe müdahalenin mantıksızlığını anlatır.

Psikolojik paradoks ise daha derindir: İnsan geçmişi değiştirmek ister ama onu değiştirse kendisi değişir. İnsan geleceği öğrenmek ister ama öğrenirse özgürlüğünü kaybedebilir. Bu yüzden belki de zamanın en büyük sırrı geçmişe ya da geleceğe gidemememiz değildir. Asıl sır, zihnimizin sürekli oralara gitmesine rağmen huzurun yalnızca şu anda bulunabilmesidir. Ve belki de insanın en büyük olgunluğu, geçmişi düzeltmekten vazgeçip ondan öğrenmek; geleceği kontrol etmeye çalışmak yerine ona hazırlanmak; sonunda da yaşamın sadece içinde bulunduğu anla kurulabildiğini fark etmektir. Çünkü bazen en tehlikeli zaman yolculuğu, yıllar öncesine gitmek değil, bugünden tamamen kopmaktır.