YAZGAN DİKKAT ÇEKTİ: “MASLOW’UN KEMİKLERİNİ SIZLATTIK!”

Uzman Psikolog Dr. Tugay YAZGAN

tyazgan@haberhayat.net

Bir toplum düşünün… Hala karnını nasıl doyacağını düşünüyor; hala ısınmak, barınmak, güvende hissetmek temel amacı… Ve bir yandan da kendi kendine “gelişiyoruz” diyor.

Psikolojinin en bilindik kuramlarından biri olan Abraham Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi, insanın önce en temel gereksinimlerini karşılayıp sonra kendini gerçekleştirmeye yöneldiğini söyler. Piramidin en altında fizyolojik ihtiyaçlar vardır: Yemek, su, uyku, nefes… Yani hayatta kalmanın çıplak gerçeği. Üst basamaklara çıktıkça güvenlik, aidiyet, saygı ve en tepede kendini gerçekleştirme yer alır.

Ama gelin dürüst olalım: Biz hala en alttayız.

Bugün milyonlarca insan için “yarın ne yiyeceğim?” sorusu hala yakıcı bir gerçek. “Nasıl yaşayacağım?” sorusu, “Nasıl yaşayabilirim?”den daha ağır basıyor. Barınma, artık bir hak olmaktan çıkıp lükse dönüşmüş durumda. İnsanlar ev değil, güvenli bir köşe arıyor. Uyku bile konfor değil; bir ayrıcalık gibi.
Böyle bir zeminde hangi kendini gerçekleştirmeden bahsedebiliriz?
Sanat üretmek, kendini keşfetmek, anlam aramak… Bunlar aç bir bedenin değil, doymuş bir ruhun meseleleridir. Ama biz, açlığın ortasında “kişisel gelişim” konuşuyoruz. Hayatta kalma mücadelesi veren bireylerden “potansiyelini gerçekleştirmesini” bekliyoruz. Bunun, bir çocuğa koşmayı öğretmeden maraton kazanmasını istemekten farkı yok.

Daha da ironik olan şu: Toplum olarak başarıyı hala üst basamakların diliyle tanımlıyoruz. Statü, prestij, kendini ifade etme… Ama bireyin gerçeği, alt basamakların sertliğiyle şekilleniyor. İnsanlar kendini gerçekleştiremediği için değil, çoğu zaman kendini koruyamadığı için tükeniyor.
Bir başka çelişki de burada başlıyor: Açlık sadece mideyle ilgili değildir. Güvensizlik sadece kapı kilidiyle çözülmez. Ve insan sadece nefes aldığı için “yaşıyor” sayılmaz.

Bugün geldiğimiz noktada, Maslow’un piramidi tersine dönmüş gibi. En tepede olması gereken anlam arayışı, yerini hayatta kalma kaygısına bırakmış durumda. İnsanlar kim olduklarını değil, nasıl dayanacaklarını düşünüyor.
Biz insanı “gelişmesi gereken bir varlık” olarak anlatıyoruz ama yaşadığı koşulları “değişmesi gereken bir sistem” olarak ele almıyoruz.
Maslow’un kemiklerini sızlatan şey, teorisinin yanlış olması değil, tam tersine, fazlasıyla doğru olması. Çünkü bu teori bize şunu hatırlatıyor: İnsan, önce yaşama tutunabilmeli ki sonraki adımları hedefleyebilsin.

Ama biz, ilginç olarak nefes almaya çalışan bir topluma, derin anlamlar yüklemeye çalışıyoruz.
Ve bu yüzden, piramidin en alt katında sıkışmış bir insanlığa, en üst katın hayallerini satıyoruz.