“BİZ FUTBOLU ÇOK SEVİYORUZ AMA FUTBOLU ANLIYOR MUYUZ?”

Uzman Psikolog Dr. Tugay YAZGAN

tyazgan@haberhayat.net

Türkiye’nin Dünya Kupası hikayesi, aslında bir spor hikayesinden çok daha fazlasıdır. Bu hikaye; bir toplumun sabırsızlığının, duygusallığının, kısa yoldan başarı arzusunun ve kendisiyle yüzleşmekten kaçmasının hikayesidir.

Dünya Kupası tarihinde Türkiye’nin en büyük başarısı 2002’de gelen üçüncülüktür. O yaz, sadece bir futbol başarısı değil; bir ulusun kendini yeniden güçlü hissetme anıydı. Ancak asıl soru şudur: Biz o başarıdan bir kültür mü çıkardık, yoksa onu bir hatıra olarak duvara mı astık?
Aradan geçen yıllar ikinci seçeneğin daha doğru olduğunu gösteriyor.

Futbol Bizde Bir Oyun Değil, Bir Kimlik Meselesi

Türkiye’de futbol, birçok ülkeden daha yoğun yaşanır. Bir takım tutmak çoğu zaman bir yaşam tarzı, bir aidiyet ve hatta bir kimlik göstergesidir. İnsanlar çocuklarına takım sevgisini miras bırakır, galibiyetle mutlu olur, mağlubiyetle günlerce üzülür.
Fakat burada büyük bir çelişki vardır: Biz futbolu bir kültür olarak çok tüketiyoruz ama bir üretim kültürü olarak yeterince geliştiremiyoruz.
Sokaklarda futbol konuşulur; kahvelerde herkes teknik direktördür, herkes transfer uzmanıdır. Ancak aynı toplum, altyapı tesislerine, çocuk antrenmanına, spor eğitimine ve uzun vadeli planlamaya aynı tutkuyla sahip çıkmaz.
Brezilya’da bir çocuk topa dokunduğunda bir hayal kurar. Almanya’da bir çocuk topa dokunduğunda bir sistemin içine girer. Türkiye’de ise çoğu zaman bir çocuk topa dokunduğunda ilk duyduğu cümle şudur: “Gol at, göster kendini.”
Yani süreçten çok sonucu öğretiyoruz.

Sabırsızlığın Ülkesi

Türk futbolunun belki de en büyük psikolojik problemi sabırsızlıktır. Bir genç oyuncu iki iyi maç oynar: “Yeni yıldızımız geldi.”
İki kötü maç oynar: “Bu çocuk futbolcu olamaz.”
Bir teknik direktör üç maç kazanır: “Deha.”; üç maç kaybeder: “İstifa.”
Bu kültürde ne oyuncu gelişebilir ne de bir futbol felsefesi oluşabilir.
Oysa Dünya Kupası’nı kazanan ülkelerin ortak özelliği yetenekten önce sabırdır. Onlar 10-15 yıllık projeler yaparlar. Biz ise her elemeden sonra sıfırdan başlarız; yeni bir kurtarıcı, yeni bir jenerasyon, yeni bir umut ararız.

Başarıya Aşk, Başarısızlığa Öfke

Türk futbol psikolojisi büyük ölçüde duygusal dalgalanmalar üzerine kuruludur. Kazandığımızda “Dünyanın en iyi takımıyız.”
Kaybettiğimizde “Bizden hiçbir şey olmaz.”
Bu iki uç arasında gerçekçi bir değerlendirme yapmayı çoğu zaman başaramıyoruz.
Oysa gelişmiş futbol kültürleri başarısızlığı bir utanç olarak değil, veri olarak görür. Maçı kaybederler, analiz ederler, sistemi düzeltirler ve devam ederler. Biz ise genellikle suçlu ararız: Hakem, teknik direktör, federasyon, oyuncu, medya… Çünkü bir toplum olarak bazen en zor şeyi yapamayız: Aynaya bakmayı.

Dünya Kupası’nda Neden Sürekli Olamıyoruz?

Çünkü Dünya Kupası’na gitmek sadece iyi 11 futbolcuya sahip olmak değildir. Bir ülkenin eğitim anlayışını, spor yönetimini, altyapı planını, ekonomik düzenini ve sabır kültürünü yansıtır. Türkiye’nin sorunu yetenek eksikliği değildir.
Bu topraklar çok yetenekli futbolcular çıkarmıştır ve çıkarmaya devam edecektir. Sorun; yeteneği sistemli bir şekilde işleyip dünya standardına ulaştıracak kültürü sürdürememektir.

Acı Gerçek

Türkiye, futbolu belki de dünyanın en tutkulu yaşayan toplumlarından biridir. Fakat modern futbolda tutkuyla kazanılmaz. Tutkunun yanına bilim, eğitim, planlama, psikoloji, veri analizi ve kurumsal akıl koymak gerekir. Belki de Türk futbolunun en büyük trajedisi şudur: Biz futbolu bir din gibi seviyoruz ama bir bilim gibi yönetmiyoruz.
Ve Dünya Kupası tarihimizdeki en büyük soru hala önümüzde duruyor:
2002 bir başlangıç mıydı, yoksa bir tesadüf mü?
Yirmi yıldan uzun süredir aradığımız cevap belki de bu soruda yatıyordur.